Een stil geluid in je keuken. Je zet de magnetron aan om melk op te warmen voor je cappuccino.
▶Inhoudsopgave
Of je oven voorverwarmen voor die ene ovenschotel. Ze doen hun werk, je merkt er verder niets van. Maar als ze uitstaan?
Dan sluipen ze stiekem door. Je leest het goed: je magnetron en oven verbruiken ook stroom als ze niet aanstaan.
Dat noemen we sluipverbruik. Het voelt als een kleine dief in de nacht. Elke dag een beetje, elk jaar een hoop. In een huis vol slimme techniek, van zonnepanelen tot een slimme thermostaat, wil je weten waar je energie naartoe gaat.
Dus pak een kopje koffie. We duiken in de verborgen wereld van je keukenapparaten.
Wat is sluipverbruik eigenlijk?
Stel je voor: je oven heeft een digitale klok. Die klok heeft stroom nodig.
Je magnetron heeft een display dat aangeeft hoe laat het is en soms een stand-by knop heeft.
Dat is het al. Het apparaat staat aan, maar doet niets nuttigs. Geen verwarming, geen draaiende plaat.
Alleen maar wachten tot jij de startknop indrukt. Dit is sluipverbruik, ook wel standby-verbruik of stand-by-verbruik genoemd.
Het is het stroomverbruik van apparaten als ze in rustmodus zijn. De meeste mensen hebben er geen erg in. Je ziet het niet op je energierekening, tenzij je specifiek gaat meten. Het is een van die verborgen kostenposten in een huishouden.
Het is niet alleen je oven of magnetron. Denk aan je tv, je opladers die in het stopcontact blijven zitten, en je internetrouter.
In een gemiddeld Nederlands huis gaat het om zo’n 10% tot 15% van je totale stroomverbruik. Dat is best veel. Als je zonnepanelen op je dak hebt liggen, wil je die energie liever gebruiken voor iets leuks, niet voor het in stand houden van een klokje.
En als je net als veel anderen een slimme laadpaal in de garage hebt, of een warmtepomp, dan telt elk wattje mee. Sluipverbruik is dus een belangrijk onderdeel van je totale energiebeheer.
Waarom dit meten?
Je kunt pas iets verbeteren als je weet wat het probleem is. "Meten is weten" is een cliché, maar hier klopt het volledig.
Zonder te meten, gok je. Je kunt de stekker van je oven niet zomaar permanent uit het stopcontact trekken. Dat is onhandig.
Als je weet hoeveel stroom je oven en magnetron verbruiken op stand-by, weet je of het de moeite waard is om iets te veranderen. Is het 0,5 watt? Dan is het een druppel op een gloeiende plaat.
Is het 5 watt? Dan loopt het aardig op. Stel dat het 5 watt is. Dan verbruikt je oven in een heel jaar ongeveer 44 kilowattuur (kWh).
Bij een gemiddelde stroomprijs van €0,40 per kWh is dat €17,60 per jaar. Voor één apparaat!
Tel dat op bij de rest van je keukenapparatuur en je ziet hoe snel het gaat. Meten geeft je inzicht en controle.
Het helpt je om keuzes te maken die passen bij een slim en zuinig huis. Als je zonnepanelen hebt, zie je op je monitoring-app hoeveel energie je opwekt. Als je dan ziet dat je oven stroom slurpt terwijl de zon niet schijnt, voelt dat extra zuur.
Je wilt je eigen opgewekte stroom gebruiken, niet verspillen. Meten is de eerste stap naar besparen, of je nu kijkt naar grote apparaten of wilt weten hoeveel stroom een aquarium verbruikt.
Het maakt onzichtbare verliezen zichtbaar. En dat is precies wat je nodig hebt voor een effectief energiebeheer. Je hoeft geen dure apparaten te kopen om te meten.
Er zijn simpele oplossingen. De bekendste is een energieverbruiksmeter, een zogenaamde 'kill-a-watt'.
Die stop je in het stopcontact, en dan sluit je je apparaat erop aan.
Je ziet direct wat het verbruikt. Voor de wat geoefende klusser is er meer. Denk aan een Shelly Plug S.
Dit is een slimme stekker die je in het stopcontact draait. Je sluit je oven of magnetron erop aan. Via een app op je telefoon zie je realtime wat het verbruik is, ook als de apparaten uitstaan. Dit is een perfecte aanvulling op een bestaand slim thuissysteem, bijvoorbeeld van Home Assistant of Domoticz. Zo kun je ook het energieverbruik van een warmtepompboiler monitoren voor een compleet overzicht.
De werking: Wat gebeurt er in de keuken?
Waarom verbruiken die apparaten eigenlijk stroom als ze uitstaan? De reden is simpel: ze staan nooit écht uit.
Ze staan op 'standby'. Ze zijn klaar om direct te reageren als jij op een knop drukt. De belangrijkste energievreter is vaak de transformator.
Die zorgt dat de netspanning (230 volt) wordt omgezet naar een lagere spanning voor de electronica binnenin. Die transformator is er bijna altijd, ook als de oven nog niet voorverwarmt.
Hij staat constant aan. Daarnaast is er de electronica voor de timer, de klok en het display.
Een simpel LCD-scherm dat de tijd aangeeft, is een constante stroomvraag. Soms is er ook een infrarood sensor die wacht tot je een afstandsbediening gebruikt. Het verbruik is vaak laag, maar constant. Laten we uitgaan van een moderne magnetron en een standalone oven.
Een gemiddelde magnetron verbruikt op stand-by zo’n 2 tot 3 watt. Een oven met een digitaal scherm en snelle voorverwarmfunctie zit al snel op 3 tot 5 watt.
Soms meer, soms minder, afhankelijk van het merk en model. Het gaat hier om de "sluipers". Ze doen niets nuttigs, maar vragen wel continue een beetje.
Als je ze allebei tegelijkertijd meet, bijvoorbeeld met een Shelly Plug, zul je zien dat het getal nooit echt op nul komt.
Er is altijd een basisverbruik. Het slimme energiemanagement helpt hierbij. Stel je hebt een Fronius omvormer voor je zonnepanelen en een Home Assistant omgeving.
Je kunt de Shelly Plugs integreren. Je ziet dan in één oogopslag wat je keuken verbruikt.
Zie je een constante afname van 10 watt? Dan weet je dat je waarschijnlijk een groep van apparaten aan hebt staan die je niet actief gebruikt. Je oven en magnetron zijn hier vaak de grootste boosdoeners, maar vergeet ook niet te checken hoeveel energie een luchtontvochtiger verbruikt in de kelder.
Door ze te meten, weet je precies hoeveel ze bijdragen aan dat basisverbruik. Het is goed om te weten dat er twee soorten standby-modi zijn.
De klassieke standby, waarbij het scherm aan blijft. En de "ecostand" of "netwerkstandby".
Bij die laatste staat het scherm wel uit, maar is er een klein circuitje actief dat reageert op een signaal, bijvoorbeeld van een app of een afstandsbediening. Dit verbruik is vaak lager, maar het is er wel. Sommige moderne ovens van merken als Bosch of Siemens hebben een 'eco-modus' die het standby-verbruik tot een minimum beperkt. Ze schakelen zichzelf na een tijdje helemaal uit. Dit is een van de ontwikkelingen die je helpt om energie te besparen.
Prijzen en modellen: Wat levert het op?
De investering om te meten is laag. Een analoge energieverbruiksmeter koop je al voor een euro of 10 tot 15.
Een slimme stekker zoals de Shelly Plug S of de TP-Link Kasa KP115 kost tussen de €15 en €25. Dat is een eenmalige investering. Als je een heel huis vol wilt leggen met deze metingen, dan loopt het op, maar voor de keuken ben je met een of twee stekkers klaar.
Je kunt ze later ook weer gebruiken voor andere apparaten, zoals je vriezer of je koffiezetapparaat. De meetwaarden zijn direct zichtbaar op je telefoon.
Als je al een slimme hub hebt (van bijvoorbeeld Philips Hue, Homey of een Raspberry Pi met Home Assistant), integreer je deze stekkers makkelijk.
Wat levert het op? We gingen al uit van €17,60 per jaar voor een oven die 5 watt verbruikt. Tel daar de magnetron bij op (bijvoorbeeld €8,80 per jaar). Dan kom je op een kleine €26 per jaar.
Dit is puur voor de stand-by modus. Als je deze twee apparaten volledig ontkoppelt van het net (met een schakelaar of een slimme stekker die je uitschakelt), bespaar je dat bedrag.
Dat is ongeveer 65 kWh per jaar. Dat is genoeg om een gloeilamp van 5 watt bijna 1,5 jaar lang aan te laten staan. Of om je telefoon 500 keer volledig op te laden. Het zijn kleine beetjes, maar ze tellen op.
De echte winst zit 'm in het bewustzijn. Als je eenmaal weet wat je apparaten verbruiken, ga je andere keuzes maken. Misschien schaf je een nieuwe oven aan. Je zult dan letten op het energielabel. Een oven met label A++ verbruikt in stand-by vaak minder dan 0,5 watt. Dat scheelt je direct €15 per jaar vergeleken met een ouder model. Of je koopt een slimme stekkerdoos. Een stekkerdoos met vier aansluitingen en een