Stel je voor: je kijkt op je telefoon en ziet precies hoeveel stroom je zonnepanelen nu opwekken, hoeveel je teruglevert aan het net en wat je slimme thermostaat verbruikt. Allemaal realtime, op een scherm dat je zelf hebt gebouwd. Dat klinkt ingewikkeld, maar het is makkelijker dan je denkt.
▶Inhoudsopgave
Met een Raspberry Pi, een handvol sensoren en InfluxDB bouw je een eigen energiecentrum.
Geen abonnementen, geen vage data van de energieleverancier. Jij bent de baas over je eigen data.
Waarom zou je dit doen? Omdat je met zonnepanelen, een laadpaal en een slimme thermostaat veel meer inzicht wilt dan alleen je maandelijkse energierekening. Je wilt zien wat er gebeurt op een bewolkte middag, of je laadpaal te veel trekt tijdens het koken, en of je thermostaat wel slim genoeg is.
Een Raspberry Pi met InfluxDB is de ultieme tool voor energiebeheer. En het kost maar een paar tientjes.
Wat is een Raspberry Pi met InfluxDB voor energiemonitoring?
Een Raspberry Pi is een mini-computer, zo groot als een creditcard. Je kunt er van alles mee: een mediacenter bouwen, een gameconsole maken, of, zoals hier, een energiemonitor.
InfluxDB is een database die speciaal is gemaakt voor tijdseries. Dat betekent dat het perfect is voor data die continu verandert, zoals je stroomverbruik per seconde. Samen vormen ze een krachtig systeem om al je energiedata op te slaan en te visualiseren.
Je sluit je Raspberry Pi aan op je slimme meter via een P1-adapter. Die leest de data uit van je digitale meter.
Je kunt ook sensoren toevoegen voor je zonnepanelen, zoals een Shelly EM of een Victron Energy monitor.
Al deze data stroomt naar InfluxDB op je Pi. Vervolgens gebruik je een tool als Grafana om mooie dashboards te maken. Zo krijg je een compleet overzicht van je energieverbruik, opwek en teruglevering. Het mooie is dat je alles zelf beheert.
Geen cloud-diensten die je data doorspelen naar adverteerders. Je data blijft lokaal op je Pi.
Dat is niet alleen veiliger, maar ook sneller. Realtime inzicht zonder vertraging. En je kunt het zo simpel of uitgebreid maken als je wilt. Begin met alleen je slimme meter, voeg later je laadpaal en zonnepanelen toe.
Waarom is dit onmisbaar voor je slimme huis?
Je hebt waarschijnlijk al een slimme thermostaat, zonnepanelen en een laadpaal. Maar zonder centrale monitoring zie je het bos door de bomen niet. Je thermostaat zegt dat ie zuinig is, maar je zonnepanelen leveren ’s middags te veel terug.
Je laadpaal laadt ’s nachts, maar je weet niet of dat goedkoper is.
Met een Raspberry Pi en InfluxDB krijg je één overzicht van al je apparaten. Stel je voor dat je zonnepanelen op een bewolkte dag maar 50% van hun capaciteit halen.
Je ziet het meteen op je dashboard. Je kunt dan je laadpaal tijdelijk uitzetten of je wasmachine later aanzetten. Of je ziet dat je slimme thermostaat te veel verwarmt terwijl je zonnepanelen net genoeg opwekken.
Je past de instellingen aan en bespaart direct. En wat dacht je van je elektrische auto?
Met een Shelly 3EM of een Victron Energy meter sluit je je laadpaal aan op je Pi. Je ziet precies hoeveel stroom je auto verbruikt en of je genoeg zonnestroom hebt om hem op te laden. Geen verrassingen op je energierekening. Je kunt zelfs automatiseringen instellen, zoals: laad de auto alleen als de zonnepanelen meer dan 3 kW opwekken.
Deze aanpak is ook perfect voor huishoudens met een dynamisch energiecontract. Je ziet wanneer stroom het goedkoopst is en kunt je apparaten daarop afstemmen.
Bijvoorbeeld: je wasmachine aanzetten als de stroomprijs onder de 20 cent per kWh zakt.
Met InfluxDB en Grafana bouw je dashboards die deze informatie direct tonen.
Hoe bouw je je eigen energiemonitor: stappenplan
Begin met de hardware. Je hebt een Raspberry Pi nodig, bij voorkeur een Pi 4 met 4 GB RAM (ongeveer €60).
Daarop sluit je een P1-adapter aan voor je slimme meter (€25-€40). Voor zonnepanelen gebruik je een Shelly EM (€50) of een Victron SmartShunt (€120).
Een laadpaal zoals een Zaptec Go sluit je aan via een Shelly 3EM (€80). Zorg dat je een goede SD-kaart hebt, minimaal 32 GB (€10). Installeer eerst Raspberry Pi OS op je Pi.
Gebruik de Lite-versie zonder desktop, want je werkt via de commandoregel. Na installatie update je je systeem met ‘sudo apt update && sudo apt upgrade’. Vervolgens installeer je Docker, wat het opzetten van InfluxDB en Grafana enorm vereenvoudigt. Met een paar commando’s draaien beide diensten als containers.
Sluit je P1-adapter aan op de GPIO-pins van je Pi. Gebruik een kabel met een RJ12-connector.
Voor Shelly EM of Victron sluit je ze aan op je thuisnetwerk via Wi-Fi of Ethernet. Net als bij het slimme meter data uitlezen sturen ze data via MQTT of HTTP naar je Pi.
Configureer InfluxDB om deze data op te slaan. Maak aparte ‘measurements’ voor stroomverbruik, zonnestroom, teruglevering en laadpaal-verbruik. Installeer Grafana en koppel het aan InfluxDB.
Maak dashboards met panels voor realtime verbruik, historische data en trends. Wil je dieper in de cijfers duiken? Je kunt ook je slimme meter data exporteren naar Excel. Gebruik queries zoals ‘SELECT mean(“power”) FROM “consumption” WHERE time > now() - 1h’ om je gemiddelde verbruik te tonen.
Voeg alerten toe, bijvoorbeeld als je verbruik boven de 5 kW komt. Zo voorkom je onverwachte pieken. Test alles grondig.
Kijk of de data klopt: klopt je zonnestroom met je zonnepanelen? Zie je je laadpaal terug in de grafieken?
Pas de visualisaties aan tot ze voor jou werken. Misschien wil je een apart dashboard voor je thermostaat, met een lijngraaf van je kamertemperatuur versus je ingestelde temperatuur.
Prijzen en varianten: wat kost het en wat kun je kiezen?
De basisversie is goedkoop. Een Raspberry Pi 4 (4 GB) kost €60, een P1-adapter €30, en een Shelly EM voor je zonnepanelen €50.
InfluxDB en Grafana zijn gratis. Totaal: ongeveer €140. Daarmee monitor je je slimme meter en zonnepanelen. Wil je ook je laadpaal toevoegen?
Reken op €80 voor een Shelly 3EM. Totaal rond €220. Voor een uitgebreider systeem kies je voor Victron Energy-apparatuur.
Een Victron SmartShunt (€120) meet je accu’s en zonnepanelen nauwkeuriger. De Victron GX Pi (€200) is een speciale Pi voor Victron-systemen, maar je kunt ook een normale Pi gebruiken. Combineer dit met een Zaptec Go laadpaal (€1.200) en je hebt een professioneel systeem voor €1.500 of meer.
Wil je minder technisch? Kies voor een kant-en-klaar systeem zoals Home Assistant OS op een Pi.
Dat integreert InfluxDB en Grafana automatisch. Kosten: een Pi 4 (€60) plus een SSD (€50) voor meer opslag.
Thuisaccu’s zoals de Tesla Powerwall (€8.000) of een Enphase-batterij (€5.000) sluit je aan via je Pi voor volledig energiebeheer. Let op: de prijzen variëren. Een P1-adapter is soms goedkoper via Marktplaats. Shelly EM is verkrijgbaar bij Bol.com.
Victron kopen via een gespecialiseerde dealer. Budgettip: begin klein. Koop eerst een Pi en een P1-adapter, bouw je dashboard, en voeg later sensoren toe. Zo verspreid je de kosten en leer je stap voor stap.
Praktische tips voor een soepele setup
Zorg voor een stabiele internetverbinding. Je Raspberry Pi moet altijd online zijn voor realtime data.
Gebruik een vaste Ethernet-verbinding in plaats van Wi-Fi voor betrouwbaarheid. Plaats je Pi dicht bij je slimme meter en router om kabels kort te houden. Beveilig je systeem. Verander het standaardwachtwoord van je Pi en zet een firewall aan.
Gebruik HTTPS voor Grafana, zodat je dashboards veilig zijn. Bewaar je data regelmatig met een backup-script naar een externe schijf of cloud-dienst.
Houd rekening met je energiecontract. Als je een dynamisch tarief hebt, stel dan alerts in voor lage stroomprijzen.
Koppel je laadpaal aan je dashboard en zet hem aan als de prijs onder de 15 cent per kWh zakt. Zo bespaar je tientallen euros per maand.
Experimenteer met automatiseringen. Gebruik Node-RED op je Pi om regels te maken, zoals: schakel de thermostaat uit als de zonnepanelen meer dan 2 kW opwekken. Of stuur je la